## Wat is uw situatie?
- Ik maak bewegingen die ik niet wil

## In het kort
- Mensen met de ziekte van Huntington kunnen last krijgen van ongewilde en plotselinge bewegingen1
- De bewegingen kunnen overal in het lichaam voorkomen en verschillen per persoon. U heeft geen controle over deze bewegingen
- Soms vallen de bewegingen niet op, maar ze kunnen ook hinderlijk of pijnlijk zijn
- Medicatie en ondersteuning van een fysiotherapeut, ergotherapeut, maatschappelijk werker en/of logopedist kunnen helpen
- Neem contact op met uw arts als u last heeft van ongewilde bewegingen of als deze van invloed zijn op uw kwaliteit van leven

## Wat is het?
Mensen met de ziekte van Huntington hebben vaak problemen met bewegen en mobiliteit. Ongewilde bewegingen zijn een bekend kenmerk van de ziekte. Deze bewegingen worden ook wel “chorea” genoemd. Het zijn plotselinge bewegingen die vanzelf ontstaan en geen doel hebben. U heeft geen controle over deze bewegingen. 

Chorea kan behandeld worden met medicijnen. Ook is het aan te raden om stress, roken en alcoholgebruik zoveel mogelijk te vermijden. Dit kan de onvrijwillige bewegingen verergeren.1,2

## Wat merk ik?
U kunt de volgende klachten opmerken:
- Ongewilde bewegingen van uw armen, benen, romp of gezicht
- Moeite met lopen of balans
- Problemen met schrijven of andere fijne handelingen
- Problemen met eten, drinken en slikken
- Problemen met praten
- Kans op verwonding

## Oorzaken
Er zijn vele oorzaken van chorea, waaronder de ziekte van Huntington. 

## Wat kan ik doen?
- Probeer stress te verminderen en plan voldoende rustmomenten
- Vermijd alcohol en roken
- Let extra op veiligheid in huis, bijvoorbeeld door scherpe hoeken af te dekken of drempels weg te halen
- Bespreek met uw arts wat u merkt

## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
Uw zorgverlener zal testen afnemen om te bepalen of behandeling met medicijnen kan helpen om de ongewilde bewegingen te verminderen. Soms zijn ook andere behandelingen passend, zoals:
- Fysiotherapie om veilig te blijven bewegen
- Ergotherapie om praktische dingen makkelijker te maken
- Logopedie bij problemen met spreken of slikken
- Gesprekken met een maatschappelijk werker of psycholoog als de klachten u onzeker maken
- Vaak is een combinatie van behandelingen het meest helpend.

## Hoe gaat het verder?
Er zijn verschillende behandelopties, waaronder verschillende soorten medicijnen. Uw zorgverlener zal een therapie aanraden die is afgestemd op uw situatie. U kunt verschillende behandelingen uitproberen totdat u er een vindt die uw situatie verbetert.

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw arts als u last heeft van ongewilde bewegingen of als deze van invloed zijn op uw kwaliteit van leven.

## Meer informatie
Kijk voor meer informatie op [Huntingtonplein.nl](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/wat-is-huntington/behandeling/bewegen/)

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)


1[Chorea](https://www.erasmusmc.nl/-/media/erasmusmc/pdf/1-themaspecifiek/neurologie-richtlijnen/chorea.pdf)

2[European Huntington Association ](https://eurohuntington.org/glossary/#dystonia)

Beweeglijkheid

## Wat is uw situatie?
- Ik heb moeite met mijn evenwicht houden
- Ik ben bang om te vallen
- Ik val regelmatig

## In het kort
- Problemen met het evenwicht komen vaak voor bij de ziekte van Huntington
- U kunt hierdoor sneller struikelen of vallen
- Vallen kan blauwe plekken of schaafwonden veroorzaken
- Door angst om te vallen, kunt u minder actief worden
- Samen met een gespecialiseerde fysiotherapeut kunt u oefenen om zo veilig mogelijk te blijven bewegen

## Wat is het?
Mensen met de ziekte van Huntington hebben vaak moeite met hun evenwicht. Evenwichtsproblemen kunnen in elk stadium van de ziekte voorkomen. Het kan dan lastig zijn om een stabiele en rechte houding aan te nemen bij het staan, zitten of lopen. 1,2 Hierdoor kunt u vaker vallen. Sommige mensen vallen nauwelijks, anderen vallen vaker. Vallen kan pijn doen of verwondingen geven, zoals blauwe plekken. Ook kunt u bang worden om te vallen, waardoor u minder durft te bewegen.

Gelukkig zijn er manieren om hiermee om te gaan. Het is verstandig om al in een vroeg stadium te gaat oefenen met een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in de ziekte van Huntington, zodat u veilig kunt blijven bewegen.3 

## Wat merk ik?
- U valt bij het opstaan uit een stoel of bed
- U verliest uw evenwicht tijdens het lopen
- U hebt blauwe plekken of schaafwonden door vallen
- U voelt zich onzeker bij bewegen
- U vermijdt bepaalde bewegingen of situaties uit angst om te vallen

## Oorzaken
Evenwichtsproblemen kunnen een gevolg zijn van andere symptomen van de ziekte van Huntington. Bijvoorbeeld onwillekeurige bewegingen, spiersamentrekkingen en traagheid van bewegingen. Een minder goed evenwicht kan ook komen door spierzwakte of stijfheid van gewrichten. Dit kan ontstaan als iemand minder actief is. Maar ook aandacht, concentratie en andere cognitieve functies spelen een rol bij balans.4 

## Wat kan ik doen?
- Zorg voor voldoende beweging om uw spierkracht te behouden
- Zorg voor stevige, goed passende schoenen
- Vermijd losse kleedjes of obstakels in huis
- Bespreek uw klachten met een fysiotherapeut die ervaring heeft met de ziekte van Huntington

## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
De fysiotherapeut kan met eenvoudige balanstesten bekijken hoe het met uw evenwicht is. U krijgt daarna oefeningen en tips die passen bij uw situatie.

De behandeling kan bestaan uit: 4
- Oefeningen voor balans, spierkracht en conditie
- Advies over veilig bewegen
- Advies over schoenen
- Hulp bij het kiezen van een hulpmiddelen
- Oefenen met opstaan vanaf de grond
- Ondersteuning bij het omgaan met angst om te vallen
- Het zelfvertrouwen vergroten 

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw arts of fysiotherapeut als u last heeft van evenwichtsproblemen of als u klachten door evenwichtsproblemen wilt voorkomen.

## Meer informatie
<iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/KSoD3w9jFQc" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen></iframe>

[Klik hier](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/instructiefilmpjes/opstaan-vanaf-de-grond/) voor meer instructiefilmpjes over opstaan vanaf de grond

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)

1[Chorea](https://www.erasmusmc.nl/-/media/erasmusmc/pdf/1-themaspecifiek/neurologie-richtlijnen/chorea.pdf)

2[Fysiotherapie Douma](https://www.fysiodouma.nl/)

3[Huntingtonplein](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/tips-en-hulpmiddelen/bewegen/)

4[Vakblad NVFG](https://www.huntingtonplein.nl/media/121151/analyse-van-valincidenten-bij-pati%C3%ABnten-met-de-ziekte-van-huntington-in-een-verpleeghuis-nvfg-juni-2013-.pdf)

Evenwichtsproblemen

## Wat is uw situatie?
- Ik heb moeite met bewegen
- Ik beweeg langzamer dan vroeger
- Mijn spieren voelen stijf aan

## In het kort
- De ziekte van Huntington kan zorgen voor stijve spieren of trage bewegingen
- Dit kan bewegen, praten en gezichtsuitdrukkingen moeilijker maken
- Medicijnen kunnen helpen

## Wat is het?
Bij de ziekte van Huntington kunnen de spieren stijver worden, waardoor mensen moeite hebben met bewegen. Dit noemen we “rigiditeit”. Dit kan voorkomen in alle spieren, ook in de spieren van het gezicht en de spieren die nodig zijn om te praten. Dit kan ervoor zorgen dat mensen moeite krijgen met praten en minder gezichtsuitdrukking hebben. 
Sommige mensen krijgen ook last van trage bewegingen. Dit wordt “bradykinesie” genoemd. Het kan dan moeilijk zijn om een beweging te beginnen en de uitvoering ervan kan traag zijn. 
Gelukkig zijn er behandelmogelijkheden die kunnen helpen bij stijve spieren en traag bewegen.

## Wat merk ik?
U kunt de volgende klachten opmerken:
- Langzamer bewegen
- Moeite om te bukken, bijvoorbeeld om te gaan zitten
- Moeite met draaiende bewegingen maken, bijvoorbeeld om iets te pakken
- Moeite om gezichtsuitdrukkingen te maken
- Traag praten

## Oorzaken
Bij de ziekte van Huntington werken de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van bewegingen minder goed. Hierdoor kunt u last krijgen van stijve spieren of trage bewegingen.

## Wat kan ik doen?
- Blijf in beweging, ook bij klachten. Beweging helpt om uw spieren soepel te houden
- Vraag advies aan uw arts of fysiotherapeut als bewegen moeilijker wordt

## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
Uw arts of psychiater kan onderzoeken of medicatie u kan helpen. Dit gebeurt meestal door het observeren van uw bewegingen. Soms wordt aanvullend onderzoek gedaan.

De behandeling kan bestaan uit:
- Verschillende soorten medicijnen die stijfheid of traagheid kunnen verminderen
- Advies of begeleiding door een fysiotherapeut of ergotherapeut
- Oefeningen om soepel te blijven bewegen

Samen kijkt u welke behandeling het beste bij u past. U kunt verschillende behandelingen uitproberen totdat u er een vindt die uw situatie verbetert.

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw arts als u last heeft van trager bewegen of als dit invloed heeft op uw kwaliteit van leven.

## Meer informatie
Kijk voor meer informatie over bewegen op [Huntingtonplein.nl ](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/wat-is-huntington/behandeling/bewegen/)

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)

Bron: [European Huntington Association ](https://eurohuntington.org/glossary/#dystonia)


Minder kunnen bewegen 

## Wat is uw situatie?
- Ik heb moeite met handelingen waarbij ik mijn handen en polsen gebruik
- Kleine dingen vastpakken of bedienen lukt minder goed

## In het kort
- Bij de ziekte van Huntington kunnen fijne bewegingen van uw handen en vingers moeilijker worden. Dit wordt 'verminderde fijne motoriek' genoemd
- Dit kan invloed hebben op dagelijkse dingen zoals schrijven, knopen dichtdoen of uw telefoon gebruiken
- Een ergotherapeut gespecialiseerd in Huntington kan u helpen met advies, oefeningen of hulpmiddelen1,2

## Wat is het?
Bij de fijne motoriek is nodig voor kleine, precieze bewegingen van de handen en vingers. Denk aan tekenen, schrijven of het strikken van veters. Er is vaak veel aandacht en concentratie nodig om deze bewegingen te maken. Bij de ziekte van Huntington kunnen deze bewegingen moeilijker worden. Dat komt doordat de hersengebieden die deze bewegingen aansturen, minder goed werken.1

Verminderde fijne motoriek kan al vroeg in de ziekte voorkomen, maar soms ook pas later. Het gaat meestal niet vanzelf over, maar er zijn manieren om ermee om te gaan.

## Wat merk ik?
Als uw fijne motoriek is verminderd, kunt u moeite hebben met:
- Schrijven of tekenen
- Uw telefoon gebruiken
- Puzzelen of knutselen
- Veters strikken
- Knopen, ritsen en verpakkingen openen en sluiten
- Bestek gebruiken

## Oorzaken
Een verminderde fijne motoriek kan veel verschillende oorzaken hebben. Eén van de oorzaken is de ziekte van Huntington. De ziekte van Huntington tast hersencellen aan die bewegingen aansturen. Hierdoor kunt u minder controle hebben over fijne bewegingen. Ook ongewilde bewegingen kunnen het moeilijker maken om iets precies te doen.

## Wat kan ik doen?
- Blijf oefenen met fijne handelingen die u belangrijk vindt
- Vraag een ergotherapeut om mee te denken over handige oplossingen
- Soms helpt het om een handeling anders te doen of een hulpmiddel te gebruiken

## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
U kunt terecht bij de ergotherapeut met klachten over verminderde fijne motoriek. U bespreekt samen waar u tegenaan loopt en wat voor u belangrijk is in het dagelijks leven. De ergotherapeut zal vragen stellen en soms testen doen om te kijken hoe de verminderde fijne motoriek u belemmert. Ook zal de ergotherapeut samen met u kijken naar mogelijkheden om alledaagse handelingen zo zelfstandig mogelijk uit te voeren, waarbij u zo min mogelijk last heeft van uw verminderde fijne motoriek.2,3

## Hoe gaat het verder?
De ergotherapeut kan u helpen met:
- Oefeningen om vaardigheden te behouden
- Nieuwe manieren om iets te doen
- Advies over hulpmiddelen, zoals aangepast bestek

Zo kunt u ondanks uw klachten toch veel zelf blijven doen.

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw arts of ergotherapeut als uw verminderde fijne motoriek u belemmert bij het uitvoeren van alledaagse handelingen.

## Meer informatie
Kijk voor meer informatie op [Huntington.nl](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/tips-en-hulpmiddelen/bewegen/)

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)

1[WebMD](https://www.webmd.com/baby/what-are-some-examples-fine-motor-skills)

2[Stanford](https://hopes.stanford.edu/motor-symptoms/)

3[Huntingtonplein](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/tips-en-hulpmiddelen/bewegen/)

Kenniscentrum